TRAEN ISTORISKI ME\NIK

§ ASNOM be{e rezultat na dolgogodi{nata borba na makedonskiot narod za nacionalna sloboda i za sozdavawe na svoja dr`ava. Zasedanieto gi opredeli idnite istoriski tekovi vo natamo{niot razvoj i negovata dr`ava

Prvoto zasedanie na Antifa{isti~koto sobranie na narodnoto osloboduvawe na Makedonija (ASNOM) {to se odr`a na 2 avgust 1944 godina vo manastirot “Sv. Prohor P~inski”, bez somnenie pretstavuva eden od najzna~ajnite istoriski nastani za makedonskiot narod. Na ova zasedanie se proglasi sozdavaweto na makedonskata dr`ava vo tekot na Narodnoosloboditelnata anitfa{isti~ka vojna na Makedonija 1941-1944 godina. U~estvuvaj}i vo Vtorata svetska vojna vo borbata protiv fa{izmot, makedonskiot narod se izbori za svojata nacionalna sloboda i sozdade sopstvena dr`ava, {to ja proglasi na Prvoto zasedanie na ASNOM. Na toj na~in ova zasedanie pretstavuva traen istoriski me|nik koj }e gi opredeluva idnite istoriski tekovi vo natamo{niot razvoj na makedonskiot narod i negovata dr`ava.

Sobranieto na Makedonskite pretstavnici i proglasuvaweto na dr`avata vo 1944 godina, ne bea neo~ekuvani, tuku bea rezultat na dolgogodi{nata borba na makedonskiot narod za nacionalna sloboda i za sozdavawe na svoja sopstvena dr`ava. Toa e rezultat na dolgovekovnata revolucionerna tradicija i hrabar is~ekor na antifa{isti~kata osloboditelna borba, koga naporedno so borbata za osloboduvawe od okupatorot se ostvari dr`avotvornata ideja nosena so vekovi. ASNOM ne treba da se gleda izolirano od drugite nastani, tuku kako takov toj ima{e dlaboki istoriski koreni vo minatoto, (no i kako nastan) koj stana trajna osnova za natamo{en raste` vo dooformuvaweto na makedonskata dr`ava.

Po re~isi ednogodi{nite podgotovki, na 2 avgust 1944 godina se sostana Prvoto zasedanie na ASNOM. Pokraj podnesenite izve{tai, referati i drugi dokumenti, prvoto zasedanie na ASNOM usvoi nekolku zakonodavni akti so koi vsu{nost se proglasi konstituiraweto na novata makedonska dr`ava. So ovie zakonodavni akti, od edna strana se potvrdi karakterot na dr`avnite organi na Makedonija. Pove}eto od niv imaa ustavno pravno zna~ewe zatoa {to vo otsustvo na najvisokiot zakonodaven akt-ustav, tie ja popolnuvaa taa praznina. Osven zakonodavnite akti, Prvoto zasedanie na ASNOM usvoi i drugi dokumenti, koi vo osnova imaa politi~ko-deklarativen karakter. So niv bea iska`ani dostignuvawata vo borbata na makedonskiot narod, rezultatite od ~inot na odr`uvaweto na Prvoto zasedanie na ASNOM i sodr`ea povik do makedonskiot narod i nacionalnostite vo Makedonija za natamo{noto prodol`uvawe na osloboditelnata borba.

Prvoto zasedanie na ASNOM be{e nastan od golemo istorisko zna~ewe i nastan koj nose{e ne{to novo, toj ima{e golem odglas ne samo vo Makedonija, tuku i nadvor od nea. Vo Makedonija ASNOM ima{e vo osnova pozitiven odglas. Negovoto odr`uvawe be{e svateno kako ostvaruvawe na vekovnite `elbi na makedonskiot narod za sozdavawe na makedonskata dr`ava. Pozitiven odglas ima{e i vo redovite na makedonskata emigracija vo Bugarija i kaj Makedoncite vo egejskiot del na Makedonija, koi vo borbata za ostvaruvawe na nivnite nacionalni prava se povikuvaa na re{enijata od ASNOM.

So re{enijata na Prvoto zasedanie na ASNOM, najvisokata vlast vo dr`avata mu be{e doverena na Sobranieto, koe vo otsustvo na vlada, ja vr{e{e fukcijata na vlada i sobranie. Bidej}i Sobranieto ne se svikuva{e ~esto, zakonodavnata i izvr{nata funkcija me|u svikuvawata na ASNOM ja vr{e{e Prezidiumot (Pretsedatelstvo) na ASNOM. Vo takvoto svojstvo Prezidiumot na ASNOM ima{e prili~no zabele`itelna aktivnost. Toj rabote{e i ima{e vidlivi rezultati vo organiziraweto na organite na vlasta vo makedonskata dr`ava. Za toa vreme mo{ne zna~ajno pra{awe be{e da se organiziraat prvite slobodni izbori vo Makedonija, koi se sprovedoa vo tekot na mart 1945 godina. Tie, iako ne bea dokraj demokratski se realiziraa vo uslovi koga postoe{e samo edna politi~ka partija, sepak, imaat zna~ewe zatoa {to bea prvi izbori koi se realiziraa vo novoformiranata slobodna makedonska dr`ava.